فرمایشات حضرت علی علیه السلام در مورد تفکر:


«الفكر فى الأمر قبل الملابسة يؤمن الزّلل»                                                         
  انديشيدن پيش از انجام كار از لغزش در امان بودن است
 «افضل العبادة الفكر» 
انديشه كردن بالاترين عبادتها است
 «من كثرت فكرته حسنت عاقبته»
 هر كس زياد بينديشد پايان كارش نيكو مى‏شود
تفكر، ركن اصلى شناخت: 
من تفكر ابصر; هركس انديشه كند بينايى مى‏يابد. 
راغب مى‏گويد: 
الفكرة قوة مطرقة للعلم الى المعلوم والتفكر جولان تلك القوة بحسب نظر العقل
وذلك‏للانسان دون الحيوان . وقال بعض الادباء الفكر مقلوب عن الفرك لكن يستعمل الفكر
في المعاني‏وهو فرك الامور وبحثها طلبا للوصول الى حقيقتها; (1) 
فكرت نيروى پويايى است كه از علم به معلوم مى‏رساند و به آن مى‏پردازد و تفكر، كوشش
وجولان آن نيروست، نيرويى است مختص انسان و در حيوان نيست. بعضى از ادبا گفته‏اند:
واژه فكرمقلوب «فرك‏» است، اما فكرى كه در معانى به كار مى‏رود، همان فرك امور است،
يعنى موشكافى‏كردن براى دريافتن و رسيدن به حقيقت. 
اسلام دين تفكر و تعقل است نه دين جمود و تعبد محض. 
قرآن كريم بر تفكر تاكيد فراوانى دارد . مواردى كه قرآن به تفكر در جهان خلقت‏و
هدفدار بودن آن و نظم و ترتيب خاصى كه حاكى از ناظم عالم و حكيم است‏فراخوانده است را
به عنوان نمونه مى‏آوريم: 
ان فى خلق السموات والارض واختلاف الليل والنهار لآيات لاولى الالباب. الذين
يذكرون‏الله قياما وقعودا وعلى جنوبهم ويتفكرون فى خلق السموات والارض ربنا ما خلقت
هذا باطلاسبحانك فقنا عذاب النار; (2) 
محققا در خلقت آسمان‏ها و زمين و رفت و آمد شب و روز دلايلى است‏براى
خردمندان،آنهايى كه در هر حالت، ايستاده و نشسته و خفتن خدا را ياد مى‏كنند و دايم
فكر در خلقت آسمان‏ها وزمين كرده گويند: پروردگارا! اين دستگاه با عظمت را بيهوده
نيافريده‏اى، پاك و منزهى، ما را به لطف‏خود از عذاب آتش نگاهدار. 
هو الذي مد الارض وجعل فيها رواسي وانهارا ومن كل الثمرات جعل فيها زوجين اثنين‏يغشي
الليل النهار ان في ذلك لآيات لقوم يتفكرون; (3) 
و او خدايى است كه بساط زمين را بگسترد و در آن كوه‏ها برافراشت و نهرها جارى ساخت
وهرگونه ميوه‏ها پديد آورد; همه چيز را جفت‏بيافريد و شب تار را به روز بپوشانيد;
همانا در اين‏امور، متفكران را دلايل روشنى بر قدرت آفريدگار است. 
او لم يتفكروا في انفسهم ما خلق الله السموات والارض وما بينهما الا بالحق واجل
مسمى‏وان كثيرا من الناس بلقاء ربهم لكافرون; (4) 
آيا پيش خود تفكر نكردند كه خدا آسمان‏ها و زمين و هرچه در بين آنهاست، همه را جز به
حق‏و براى حكمت و مصلحت و به وقت و حد معين نيافريده است؟ و گروهى از مردم به لقاى خداى
به‏كلى كافر و بى‏عقيده‏اند. 
وسخر لكم ما في السموات وما في الارض جميعا منه ان في ذلك لآيات لقوم يتفكرون; (5) 
و آنچه در زمين و آسمان‏ها بود، همه را مسخر شما گردانيد; در اين كار نيز براى مردم با
فكر،آيات قدرت كاملا پديدار است. 
معصومان‏عليهم السلام نيز همانند قرآن كريم دعوت به تفكر در مخلوقات و آيات
الهى‏مى‏نمايند : 
رحم الله امرءا تفكر فاعتبر واعتبر فابصر. (6) 
فانما البصير من سمع فتفكر ونظر فابصر. (7) 
لا علم كالتفكر. (8) 
الفكر مرآة صافية. (9) 
قال ابوعبدالله‏عليه السلام: قال اميرالمؤمنين‏عليه السلام: التفكر يدعوا الى البر
والعمل به. (10) 
عن الرضاعليه السلام ليس العبادة كثرة الصلوة والصوم، انما العبادة التفكر في‏امر
الله عزوجل. (11)
1. شبسترى در گلشن راز مى‏گويد: مرا گفتى بگو چبود تفكر كزين معنا بماندم در تحير تصور
كان بود بهر تدبر به نزد اهل عقل آمد تفكر زترتيب تصورهاى معلوم شود تصديق نامفهوم
مفهوم 
2. آل عمران (3) آيه 190 - 191. 
3. رعد (13) آيه 3. 
4. روم (30) آيه 13. 
5. جاثيه (45) آيه 13. 
6. نهج البلاغه، خطبه 103. 
7. همان، خطبه 153. 
8. همان، حكمت 113. 
9. همان، حكمت 5 و 365. 
10. اصول كافى، ج‏2، ص‏55. 
11. همان جا. (