1- راههای پی بردن به استعدادهای افراد چیست؟

برای استعدادهای عام که گفتم بروید قرآن را بررسی کنید و بحث روانشناسی تربیتی کار کنید کتاب خوبی حضرت آیت الله سبحانی به نام تفسیر سوره لقمان، مربی نمونه دارند. این کتاب در بحث استعدادهای عام انسانی خیلی قابل استفاده است. اما در استعدادهای خاص فردی، خب این یک مقداری مهارت می خواهد. شما که می خواهید خودتان را بشناسید، شناخت نه شناخت شناسنامه ای، بلکه شناخت روحی مورد نظر است. شما پسر جوانم، دختر جوانم، چگونه آدمی هستید، حسودی، زودرنجی، کینه توزی، باگذشتی. تا حالا فکر کرده اید چگونه آدمی هستید؟ تا حالا خودتان را شناخته اید؟ بعضی مواقع ظرفیت خودمان را نمی دانیم، نمی شناسیم، موفق نمی شویم. توانائیهای خودتان را بشناسید، اگر بدونید موفق می شوید. برای استعدادهای فردی، یک پرونده ای در کامپیوترتان را باز کنید و خلاصه وضعیت تان را بنویسید. مثل یک مربی ماهر مثل یک استعداد حاذق تربیت عمل کنید.

2- ما چگونه الگوها را به فرزندان مان معرفی کنیم؟

بهترین راه، راه علمی است. پدر و مادر، خودشان الگوی بچه بشوند. یعنی ویژگیهای علی و زهرا را عملا  به بچه ها نشان دهند. یکی از علما می گفت پدر ما اصلا ما را برای نماز صبح بیدار نمی کرد. صبح ها خودش بلند می شد نماز شب می خواند و نمازش را آرام می خواند، بعد از نماز صبح با صدای تلاوت قرآن و گاهی صدای گریه آرام انس با قرآن پدرمان از خواب بیدار می شدیم. خب این چقدر تاثیر دارد. مادری که می خواهد بچه اش منظم باشد باید خودش منظم باشد پدری که می خواهد فرزندش صادق باشد باید خودش صادق باشد. عملا الگوها را در رفتارمان پیاده کنیم.

3- گفتید شناخت مورد تربیت از دو جهت عام انسانی و جهت خاص فردی مورد توجه است لطفا جهت دوم را توضیح دهید؟

 مثلا بعضی از شماها تیز ذهن هستید مطلب را زود می گیرید ولی زود هم فراموش می کنید ولی بعضی ها کند ذهن هستند دیر می گیرند، دیر هم فراموش می کنند. مثلا بعضی ازشماها یک مرتبه یک بیت شعر را می خوانید حفظ می شوید یکی هم باید پنج بار بخواند. نا امید نشوید ضریب هوشی خودتان را باید بفهمید. می گفتند یک شاگردی بود همیشه سر کلاس می خوابید وهمه اش خواب بود. یک روز آخر کلاس صدای زنگ را که شنید از خواب پرید ودید دو تا مساله روی تابلو هست. اصولا دبیرشان همیشه آخر جلسه دو مساله روی تابلو می نوشت که برای جلسه بعد حل کنند. او این دو مساله را نوشت و رفت خانه. هفته بعد یکی دو روز مانده به شروع کلاس گفت خب این دو مساله را حل کنم. نگاه کرد و دید چه سخت است. به هر صورت بود مساله اول را حل کرد و گفت دومی را از بچه ها می پرسم. آمد مدرسه و فرصت نشد از بچه ها سوال کند و رفت سر کلاس. معلم آنروز بچه ها را صدا کرد و گفت چه کسی مسائل را حل کرده. ناگهان این از دهانش پرید که من حل کردم. گفت کدام را حل کرده ای؟ گفت: ازاین دو مساله ای که شما روی تابلو نوشته بودی یکی از آن را حل کردم. گفت بیا تابلو، دفترت را هم بیار. گفت کو؟ نگاه کرد و گفت واقعا خودت حل کردی گفت:بله. گفت برو روی تابلو بنویس. نوشت. گفت پاک کن. اون هم نوشت. گفت پاک کن دوباره بنویس. آخه برای چی. گفت می خواهم ببنیم واقعا خودت حل کرده ای. گفت آفرین خودت حل کردی! می دانی چه مساله را حل کرده ای؟ گفت آخر جلسه قبل من گفتم بچه ها در عالم ریاضیات مسائلی هست کسی تا حالا نتوانسته حل کند و من دو مساله را می نویسم  که شما بدانید. ای کاش آن یکی را هم حل کرده بود. خب این اگر بیدار بود و اگر می شنید که استاد گفته لاینحل هست به دنبال یافتن پاسخ آن نمی رفت. استعدادیابی یعنی همین. محمدحسین طباطبائی خیلی در ایران داریم. پدر محمدحسین نقل می کرد می گفت: عموی محمد حسین یک روز آمده بود و یک سوره قرآن از محمد حسین شنیده بود و به من گفت چه قشنگ محمدحسین قرآن می خواند شما به او یاد داده اید؟ گفتم نه. من که وقت ندارم. به مادرش گفت: زن داداش شما به او یاد داده اید. گفت نه. فقط اینکه من که کلاس قرآن می روم این بچه را هم با خودم می برم. این بچه بر اثر شنیدن تلاوت قرآن ما خانمهایی که آنجا هستیم جزء سی قرآن را حفظ شده است. گفت من فهمیدم که این بچه استعداد دارد. سرنخ را گرفتم. یک برنامه ریزی کردم شد محمد حسین طباطبائی. حالا ما از این سرنخ ها خیلی به دستم می آید بچه مان یک چیزی را حفظ می کند فقط ذوقش را می کنیم. خب که چی؟ بعد از ذوق، باید دنبالش را بگیرید.

4- با افراد غیرمنطقی و خشن چگونه باید برخورد کنیم؟ و برخی اوقات در صورت صبر و تحمل ما آنها گستاخ می شوند؟

اگر غریبه اند که کاری به آنها نداشته باشید ولی اگردر فامیل نزدیک هستند باید مدارا کنید. چیزی نیست که درگیر شوید. باید ریشه خشونت شان را ببنید چیست؟  گاهی ریشه خشونت ضعف قوای جسمی است باید درمان شود تقویت شود. بچه پرخاشگر است مواد انرژی زا در بدنش کم است گاهی ضعف قوای جسمانی آدم را عصبانی می کند. دیده اید وقتی بیماری می شوید اصلا حوصله ندارید صدای کوچکی می شنوید آشفته می شوید این همینجور است. گاهی عصبانیت ها دلیل سوء تربیت است گاهی الگو گیری غلط است باید ریشه یابی کنید درمان کنید. گاهی فرضا فامیل شما آدم خشنی است در سال هم یکی دو بار بیشتر همدیگر را نمی بینید با اینجور افرا مدارا کنید لجبازی مشکلی را حل نمی کند سعی کنید مدارا کنید.

5- در بحث جلسه قبل شما که سخن از ماهواره پیش آمد بین من و دوستم اختلاف ایجاد کرد من می گفتم ماهواره داشتن و ندیدن آن هنر است و او می گفت اصلا ماهواره نداشتن هنر است. نظر شما چیست؟

اینها دیگر خیلی بحثهای فیثاغورثی است. این بحث، بحث خوبی است این نشات گرفته از دو تفکر در اجتماع است. یک تفکر می گوید نگیرید نبندید بگذارید امکانات باشد. یک وقتی که سن شما مقتضی نیست ویدئو در جامعه ممنوع بود آخر شب داخل بخچه می پیچیدند پنهانی اینور و آنور می بردند و فیلم های بروسلی و اینها را نگاه می کردند. الان همینها را تلویزیون پخش می کند اونوقتها تلویزیون پخش نمی کرد حالا ویدئو عادی شده است. اینها می گویند بگیر وببند نکنید و هر چه بگیر وببند بکنید مردم حریص تر می شوند، بگذارید آزادتر بشود فرهنگ استفاده اش را بدهید تقوا بدهید. یک عده نیز می گویند مردم ما غالب شان فرهنگ استفاده ندارند، ماهواره هم مثل دریایی می ماند در آن خرچنگ هست ماهی غزل آلا هست، قورباغه هم هست و انوقت اینها می روند دنبال قورباغه اش. یکی از دوستان ما که در مدیریت سرورهای اینترنتی بودند می گفتند هفتاد هشتاد درصد اینهایی که سراغ اینترنت می روند دنبال عکس و فیلم و کلیپ و اینها هستند کی دنبال مطالب علمی و معنوی است. لذا دیدگاه اول می گوید بگذارید مردم آهسته آهسته یاد بگیرند. اونوقت دسته دوم می گویند تو این یادگیری خیلی هزینه باید پرداخت کرد. آلودگی، ابتذال، تلفات مان سنگین می شوند. دست دوم می گویند قائلند به اینکه باید کنترل کرد. اینها قائلند به اینکه  خیلی ها پای تلویزیون می نشینند اصلا پای منبر می روند می روند می نشینند مسموم می شوند و خودشان و جامعه را از بین می برند. احتمالا این دو خواهر نماینده این دو طیف هستند. اما اگر از من می پرسید می گویم همین تلویزیون جمهوری اسلامی هشت تا کانال دارد و برنامه های خوبی دارد و از آن استفاده کنید.

6- چه کار کنیم که پشتکار پیدا کنیم مثلا شروع به حفظ قرآن کرده ایم ولی ادامه نداده ایم؟

تنهایی این کار را نکنید. با هم جمع باشید و چند نفری قرآن حفظ کنید و زیر نظر یک استاد جدی این کار را انجام دهید و این جمع را هم با آدمهای با اراده و جدی و پشتکار تشکیل دهید که آدم از اونها الهام می گیرد و جمعی همدیگر را تشویق می کنید و به نتیجه می رسید.

7- چند کتاب درباره الگو و اسوه خوب بودن برای جوانان معرفی کنید؟

درباره الگوها پیشنهاد می کنم زندگی نامه برخی از بزرگان مان را چه از علما، فقها، عرفا و چه از شهدا بخوانید. مثلا زندگی نامه شهید چمران را بخوانید زندگی نامه شهید همت را بخوانید. زندگی نامه آیت الله علامه مجلسی را بخوانید. کتاب رمز موفقیت علامه مطهری را بخوانید. کتاب رمز پیروزی مردان بزرگ آیت الله سبحانی را بخوانید واقعا کتاب آموزنده ای است.

8- چرا در قرآن انسان را اکثرا با صفات بد معرفی کرده اند؟ آیا ویژگیهای غالب انسانها بد بودن آنهاست

اینگونه نیست که بد باشد. صفات خوب هم ذکر شده است . در سوره تین داریم « ثم خلقناه الانسان فی احسن التقویم» دیگر بهتر از این می خواهید «ثم رددناه اسفل السافلین الا الذین آمنوا و عملو الصالحات فلهم اجر غیر ممنون و ما یکذبک بعد بالدین» نه اینطور نیست. «فالهمها فجورها و تقوئها» داریم. یا « انا عرض الامانه علی الانسان» این قابلیت انسان است که امانتی که کوهها نتوانستند تحمل کنند به انسان دادند. اما گاهی نیز انسان به ظلومت وجهل کشانده می شود « انه کان ظلوما جهولا»

9- فرمودید اگر حضرت آدم و بهشت آن اشتباه را نمی کردند ما الان در بهشت بودیم آیا خدا از ابتدا بنا داشت فقط بهشت را بیافریند پس چرا بعد خدا می فرماید ما می خواستیم شما را در زمین خلیفه قرار دهیم؟

ببینید این قضیه خیلی خیلی جالب است شما در تفسیر المیزان یا نمونه شرح خلقت آدم و ماجراهای مربوطه را بخوانید. آتش جهنم را هفتاد هزار فرشته می آورند یعنی آتش  جهنم خیلی کوچولوست اما تن و بدن مجرمین که در آن می ریزند آن را شعله ور می کند در حدی که اصلا قابل نگاه کردن و تحمل کردن نیست. ولی در روایات هم دارد که اهل بهشت اهل جهنم را می بینند و می گویند چی شما را در جهنم انداخت. می گویند ما نماز نمی خواندیم، ما مسکین را طعام نمی دادیم، غافل بودیم. داستان خلقت آدم و هوا یک فرایند خاصی دارد و بسیار آموزنده است و از تفسیر المیزان استفاده کنید.

10- آیا بهتر نیست چندگانگی تربیت باشد و این شیوه بهتر نیست؟

نه اعتبار از بین می رود. مثلا معلم مدرسه یک چیزی می گوید من روحانی در منبر یک چیزی می گویم پدر و مادر یک چیزی می گویند. نسل جوان می مانند که کدام را گوش کنند آخه همه ما هم محترم هستیم. می دونید امروز نسل جوان چه کار کرده اند بهترین راهی که به ذهنشان رسیده این است که به حرف هیچکس گوش نکنند بدین جهت به بیراهه می روند. چند گانگی ها بی اعتمادی ایجاد می کند. معمولا پدر و مادرهای جوان خیلی دیسیپلین دارند اما خانه مادربزرگ که می رود خیلی آزادند سر یخچال می روند داخل زیرزمین می روند هیچکس هم به آنها هیچ چیزی نمی گوید. بچه می ماند حرف مرا گوش کند یا مادر بزرگ را. و هر دو را هم دوست دارد لذا خیلی سخت می شود لذا باید اولیای تربیت با هم هماهنگ باشند. یا مثلا در خانه ای هستید که با باجناق تان یا جاری تان زندگی می کنید با یک تفکر جدا. اون ماهواره داره و صدای بلند ضبط اون می آید واینور هم صدای عزاداری می آید بچه می ماند از کدام تاثیر بپذیرد و کدام را الگو قرار دهد.

11- برای طی کردن مسیر تکامل با توجه به اصل اول چگونه باید عمل کرد و دچار افراط وتفریط نشد؟

از استاد و مربی استفاده کنید. گفتم: شبان وادی ایمن گهی رسید به مراد            که عمری به جان خدمت شعیب کند

از اولیاء خدا استفاده کنید. بدون استاد و مربی خطرناک است نتیجه بخش نیست. الحمدالله اصفهان نعمت فراهم است. مقید باشید یکی از علماء را پای منبرشان بروید از صحبت هایشان استفاده کنید. دستورالعمل های اخلاقی و ذکر را از اهلش بگیرید. سر خود کتاب بر ندارید ذکر بگیرید ذکرهای عمومی مثل صلوات بر محمد و آل محمد چیزی نیست اما ذکرهای خاص باید با اجازه و راهنمایی باشد.

12- چگونه از پدر و مادری که الگوهای بد برای خودشان داشته اند حالا ما بخواهیم از آنها پیروی کنیم و پدری که هیچوقت به ما خوبی نکرده حالا الگوی ما باشد؟